Na sali było około 150 osób. Przedstawiciele Qemetiki długo mówili o filtrach, katalizatorach i normach BAT. Ludzi interesowało jednak przede wszystkim jedno: bezpieczeństwo. Jedno z pierwszych pytań z sali brzmiało: który z panów mieszka w Nowej Sarzynie? To pytanie mówi wszystko. Żaden nie mieszka nawet obok naszego miasta.
Fakty: to ma być spalarnia odpadów niebezpiecznych, z odpadami z całego kraju. Do 50 tys. ton rocznie, do 154 ton dziennie. Około 1500 ton magazynowanych na miejscu. Do 20 ciężarówek dziennie. Komin awaryjny, uruchamiany „w skrajnych sytuacjach”. Czy trafią tu też nasze odpady komunalne? Jest taka możliwość. Raportu o emisjach i wpływie na zdrowie też jeszcze nie ma.
Nie twierdzę, że nowe technologie termicznych spalarń nie spełniają norm. Moja wątpliwość jest inna: normy działają tylko wtedy, gdy ktoś się ich trzyma każdego dnia, także wtedy, gdy oszczędność oznacza większy zysk. Mieszkamy obok zakładów chemicznych od lat i wielu z nas pamięta, że „wszystko było zgodne z przepisami”, a skutki i tak odczuwaliśmy. Dlatego potrzebuję czegoś więcej niż zapewnień.
Inwestor wiele razy podkreślał, że dzięki spalarni będziemy mieli tańsze ciepło w naszych mieszkaniach i domach. Mieszkam w domu jednorodzinnym i nie bardzo wiem, jak to ciepło miałoby do mnie dotrzeć. Większość domów w gminie nie jest podłączona do sieci ciepłowniczej i raczej nigdy nie będzie. Jeśli ktoś skorzysta, to pewnie bloki i firmy podpięte do miejskiej sieci. Reszta z nas dostanie spalarnię za płotem, ale nie niższe rachunki. Do tego obietnice tańszego ciepła i niższych opłat za śmieci wciąż nie mają żadnych kwot ani terminów. Pamiętam, jakie były obietnice niższych opłat przed wybudowaniem Elektrociepłowni.
Burmistrz powiedział, że referendum nie będzie, bo to inwestycja prywatna. To nie jest takie proste. Referendum może zarządzić rada gminy albo mogą je wymusić sami mieszkańcy podpisami 10% uprawnionych. Rada może też uchwalić plan miejscowy, który określi, co wolno budować na tym terenie. Radni i burmistrz są po to, żeby reprezentować nas, nie inwestora.
Rada gminy nie głosuje nad samą inwestycją. Jej realna broń to właśnie plan miejscowy: może uchwalić zakaz spalania odpadów na tym terenie, tak jak zrobiono w Tychach.
Burmistrz wydaje decyzję środowiskową, ale to decyzja administracyjna związana prawem. Nie może odmówić tylko dlatego, że mieszkańcy są przeciw. Może odmówić, jeśli inwestycja jest niezgodna z planem miejscowym, RDOŚ nie uzgodni warunków albo raport wykaże niedopuszczalne oddziaływanie.
Pozwolenie na budowę wyda starosta leżajski, a pozwolenie zintegrowane marszałek województwa.
Burmistrz ma rację, że sam nie może „zabronić” inwestycji. Nie ma jednak racji, że referendum jest niemożliwe, a gmina ma w ręku plan miejscowy.
Mówię wprost: jestem przeciwny budowie tej spalarni. Uważam jednak, że to nie ja, nie burmistrz i nie inwestor powinniśmy o tym przesądzać, tylko mieszkańcy. To my będziemy tu żyć, oddychać tym powietrzem i patrzeć na ten komin. Dlatego powinno się odbyć referendum. Przyłączę się do każdej akcji, która ma na celu to, aby spalarni w naszym mieście nie było.
O zawiści i „nie, bo nie”
W komentarzach na Facebooku pojawia się zarzut, że przeciwnicy spalarni, zwłaszcza ci mieszkający w domach jednorodzinnych, kierują się zawiścią i zajadłością: skoro tańsze ciepło ich nie dotyczy, to nie chcą, żeby skorzystali inni. Ktoś przypomniał nawet stary dowcip o Polaku, który prosi Pana Boga o wydłubanie oka, bo sąsiad dostanie dwa razy więcej. Moja opinia jest taka, że w tym dowcipie Pan Bóg przynajmniej mówi, ile dostanie sąsiad. My tego wciąż nie wiemy: obietnice tańszego ciepła nie mają ani kwot, ani terminów, a raportu o emisjach na razie nie ma. To nie zawiść, tylko ostrożność, której w Nowej Sarzynie nauczyliśmy się przez lata sąsiedztwa z chemią. Zanim zgodzimy się na coś za płotem, chcemy zobaczyć konkrety, a nie folder reklamowy.
Rozumiem argumenty o miejscach pracy, konkurencyjności firm i rozwoju miasta. Jeśli przyłączenie domów jednorodzinnych do sieci jest realne, chętnie zobaczę plan z kosztami i harmonogramem. Pamiętajmy jednak, że szkoły zamyka się z braku dzieci, a młode rodziny wybierają miejsca, w których dobrze się mieszka. Nie jestem przekonany, że spalarnia odpadów niebezpiecznych z całego kraju jest dla nich najlepszą zachętą.
Usłyszałem też, że skoro jestem taki mądry, to powinienem sam stanąć przed bramą i zrobić z siebie bohatera. Nie muszę. Wystarczy, że jako mieszkaniec proszę o referendum, w którym głos każdego z nas będzie ważył tyle samo: mój i tych, którzy spalarnię popierają. Jeśli zwolennicy przekonają większość, przyjmę wynik bez zawiści. Obiecuję.
Podsumowanie
- To ma być spalarnia odpadów niebezpiecznych z całego kraju: do 50 tys. ton rocznie, około 1500 ton magazynowanych na miejscu, do 20 ciężarówek dziennie. Raportu o emisjach i wpływie na zdrowie wciąż nie ma.
- Normy są ważne, ale liczy się to, czy ktoś ich przestrzega każdego dnia. Po latach sąsiedztwa z zakładami chemicznymi zapewnienia mi nie wystarczą.
- Tańsze ciepło i niższe opłaty za śmieci to na razie obietnice bez kwot i terminów. Większość domów w gminie i tak nie jest podłączona do sieci ciepłowniczej.
- Referendum jest możliwe. Może je zarządzić rada gminy albo mogą je wymusić sami mieszkańcy podpisami 10% uprawnionych. Rada ma też w ręku plan miejscowy.
- Sprzeciw to nie zawiść, tylko ostrożność: zanim zgodzimy się na coś za płotem, chcemy konkretów, a nie zapewnień.
- Jestem przeciw tej spalarni. O jej losie powinni jednak zdecydować mieszkańcy, w referendum.